Ili u slobodnom prevodu Sajdžija iz Sent-Pola francuski je film koji dekonstruiše postrevolucionarnu situaciju, nakon izdaje i desnog zaokreta Komunističke partije Francuske, i Bertrand Tavernier pažljivo odmjerava epohu u kojoj su neki slavili idiotske filmove poput Godarovog Le gai savoir (1969). Ovaj film dokazuje da je moguće napraviti kritičan ali ipak umjereno pozitivan prikaz tadašnje revolucionarne omladine, a da se to ne pretvori u odbranu infantilnosti kao u našem pregledu američkih filmova koji su prethodili Vinyanu. U odnosu na njih, Sajdžija je racionalniji, beskompromisniji i humaniji.
Časovničar je otac koji drži svoju radnju i vodi sasvim normalni život, bez nekih posebnih trzavica. Uvodna scena daje nam do znanja da ga posebno ne pogađaju ni vreli dani iz 1968. godine, jer sve to zajedno sa svojim društvom može posmatrati iz perspektive ciničnog uma, koji toleriše do tada ponekad i racionalne kohabitacije između komunističkih predsjednika i desničarskih Vlada. Društvance može s ironijom da razmatra demonstracije gradskih prostitutki, eventualno uvođenje smrtne kazne i njeno praćenje u direktnom televizijskom prenosu, sve se to uklapa u onu proročku latinsku izreku o dekadentnom Rimu: Moritur et Ridet - Umire a smije se. Ne u smislu da ta osoba srećno odlazi u smrt, već da nije svjesna svoje bezizlazne pozicije, nešto slično kraju Kusturičinog Undergrounda, gdje ni tektonski poremećaji ne zaustavljaju zabavni dance macabre.
Ali to zabavljanje do smrti radikalno se prekida. Policijski inspektor dolazi kod časovničara i izvještava ga da je njegov sin iz za sada nerazjašnjenih razloga ubio čuvara fabrike u kojoj je radila njegova djevojka. Prva pretpostavka je da je to učinio u stanju neuračunljivosti, da je počinio zločin iz strasti jer je čuvar maltretirao, a možda čak i silovao djevojku, ali isto tako se pojavljuju neka ideološka objašnjenja, u kojem se ubistvo posmatra iz ljevičarske perspektive kao eliminisanje aparata buržoaske sile. Da li je to zločin emocionalno još uvijek nezrelog sina ili racionalno utemeljen dio revolucionarne borbe, jeste dilema koju otac pokušava da riješi tokom filma.
Usput on shvata da nije baš puno poznavao sopstvenog sina, i da su u mnogim stvarima bili svjetlosnim miljama daleko, otac je bio, kako bi to Fuko rekao, ''brižljivi časovničar'', onaj koji poštuje red zarad samog reda, kod kojeg je etika postala moralna ortopedija, a vaspitno-popravna (kaznena) metoda glavni društveni odnos među ljudima. Sin se nalazi van satnog mehanizma, on unosi pometnju u očev život i otac gubi kontrolu, pokušava da shvati situaciju u kojoj se sada nalazi. Otac saznaje da je sin provodio više vremena i bio bliskiji sa kućnom pomoćnicom nego s njim, i čak kada ga policija napokon uhvati on i ne želi da vidi oca, ne vidi razlog za to, misli da njihovi satovi i dalje otkucavaju na različit način.
Međutim, očev preobražaj je ključan, jer tu se krije i suština filma. Naime, dok sin ponavlja da je to učinio iz ideoloških razloga, inspektor nudi ocu da svjedoči u korist neuračunljivosti sina uslijed emocionalnog šoka izazvanog silovanjem njegove djevojke, ali otac to odbija, i izjavljuje da se solidariše sa sinom, iako će zbog toga dobiti veću kaznu. Problem je između ostalog i u Svetom Pavlu iz naslova filma. Dok mu inspektor, i uopšte agenti društva sa kojim se otac susreće, nude konformistički izlaz, da se pogrbi i povinuje društvenim pravilima, da odbaci svoja uvjerenja zarad smanjenja kazne, otac paradoksalno ne pristaje na to. Ne samo zato što se drži svojih principa, nego što ovo više nisu vremena Svetoga Pavla, nije poenta u ubijanju hrišćana (buržuja) da bi na kraju i sam postao hrišćanin (buržuj), stvari više nisu jednostavne.
Otac shvata jednu stvar do koje Kubrikov Aleks iz Paklene pomorandže nikada ne dolazi: njegovo simbolično suočavanje sa izdajničkom Komunističkom partijom (koju Kubrik prikazuje u sceni Home, gdje navodnog revolucionara srećemo u skoro aristokratskim uslovima života sa duplo mlađom suprugom, dakle riječ je o čistoj izdaji revolucije zarad komfornog života, zbog čega se Aleks posebno krvnički obrušava na ovaj pakleni brak) pokazuje ono što je rekao Markuze o suštini studentskih nemira (a što bi mogli da nauče i razni autori Porno bandi i Srpskih filmova): ''Ono što se tu zbiva sigurno je divlje i nedecentno, muževno i sladokusno, sasvim nemoralno – i upravo zbog toga savršeno bezopasno''.
Ono što stvarno užasava inspektora je što otac ne pristaje na truli kompromis koji bi smanjio dvadesetogodišnju robiju njegovom golobradom sinu. I naravno, u stvarnosti bi svako pristao na to, ali ovo je film koji je hrabro zauzeo svoj stav. U ovom slučaju nema nikakvog Pavlovog pokajanja, svjesno počinjeni zločin zahtijeva adekvatnu kaznu, i otac na nju sa žaljenjem pristaje. Sin, za razliku od Kubrikovog Aleksa, ne prolazi nekažnjeno, ipak je riječ o oduzetom ljudskom životu makar ta osoba i zasluživala smrt. Osim toga, radikalan prekid sa prethodnim poretkom nije ni moguć, upravo reforma postojećeg je jedino moguće rješenje. Zato su i inspektorova upozorenja da je djevojka možda i zatrudnila tokom napada besmislena, jer je suočavanje sa tim djetetom, njegovo podizanje i vaspitavanje, jedini pravi put.
Abortus je u ovom smislu kukavičko izmještanje problema u neka bezopasna, a samim tim i neefikasna polja borbe. Između ostalog, ovdje se još jednom potvrđuje misao Nikolaja Berđajeva: ''Raskid između očinstva i sinovstva, koji se zbiva u okviru lažnoga konzervativizma ili lažnog revolucionarstva, označava slabljenje vitalnosti – to je duh smrti i za prošlost i za budućnost''. U Americi, Ratovi zvijezda su opravdali sve moguće prevare i totalitarizam društva svođenjem jednog političkog sukoba na porodični nivo. Dartu Vejderu sve je oprošteno onog trenutka kada se saznaje čiji je ćale. I Imperija, i krvoločnost, i uništenje Republike, od svega ga iskupljuje čin spašavanja sina, koji će, kao i lažni revolucionar iz Paklene pomorandže, vladati sa svojom viteškom aristokratskom titulom u navodnoj Republici (u kojoj su svi građani jednaki). U odnosu na njih, Sajdžija Svetoga Pavla je ozbiljno suočavanje sa francuskim društvom, i sa njegovom lijevom i desnom stranom, što je preko potrebno i našem domaćem pacijentu.
0 коментара:
Постави коментар